✍ تکنیک پاساژ سلولی(cell passage) و کاربرد آن در آزمایشگاه های سلولی

سلول ها به دلیل نیازهای بیولوژیکی، به حضور مواد مغذی و انتشار مناسب گازها و … بعد از انجام تقسیم در ظروف کشت و ایجاد تراکم بالا نیاز دارند که به ظروف کشت دیگری منتقل شوند و فرآیند تقسیمشان را آنجا ادامه دهند. این کار به نسبت ۱ به ۲ انجام می شود یعنی سلول های یک ظرف به دو ظرف تقسیم و منتقل می شوند و به همین ترتیب پاساژ سلول ها را ادامه می دهیم. به حالتی که سلول ها بعد از هربار تقسیم به ظرف جدیدی منتقل می شوند تا فرآیند تقسیم را ادامه دهند پاساژ می گویند.

اما در پاساژ دادن یا بطور کلی تر کشت دادن سلول ها باید به این نکته توجه کنیم که سلول از چه نوعی است. برای مرحله ی اول این تقسیم بندی برای سلول ها ساده تره و به دو گروه سلول های چسبنده و سلول های معلق شناخته می شوند. سلول های چسبنده برای بهبود عملکرد تقسیمشان نیاز دارند که به خوبی به سطح متصل شوند.

ظروف مورد استفاده در آزمایشگاه ها که عموما جنس پلی استایرن دارند، به چسبیدن سلول کمک می کنند اما بسته به شرکت سازنده همیشه با درصدی خطا همراه است و به خصوص در زمان استفاده از محیط کشت های بدون سرم می شود این درصد خطا را متوجه شد. پس ما باید سعی کنیم شرایطی را فراهم کنیم که سلول ها به راحتی به سطح متصل شوند. به ایجاد این شرایط conditioning می گویند، که باز هم بسته به نوع سلول حالت های مختلفی دارد. عموما برای چسبندگی بهتر سلول های بنیادی از ECM (extra cellular matrix)، و برای سلول های تمایزیافته از ماتری ژل که شامل لامینین، فیبرونکتین و پروتئوگلیکان است استفاده می کنیم. استفاده از ECM میزان variation را درکار زیاد می کند، چون ممکن است در هربار استفاده درصد پروتئین های ECM مصرفی متفاوت باشد. اما در ماتری ژل نوع و میزان ترکیبات کاملا مشخص و ثابت است.

دو تکنیک رایج دیگر هم برای بهبود چسبندگی وجود دارد که البته علاوه بر کمک به چسبندگی می توانند استفاده های دیگری هم داشته باشند:

۱-تکنیک/ روش  Co-culture

۲- تکنیک/ روش condition medium 

دستورالعمل/ روش کار تکنیک co-culture (کشت همرفت)

در تکنیک co-culture یا کشت همرفت اول یک لایه سلول(مثلا سلول فیبروبلاستی) را کف ظرف قرار می دهیم. این سلول ها شروع به رشد و تکثیر می کنند و مواد مترشحه خودشان را ( که به سلول هدف ما کمک می کند) به محیط کشت وارد می کنند. مراقب باشید که در این تکنیک برای خطا نداشتن و عدم تداخل تکثیر فیبروبلاست ها با سلول هدف، باید رشد سلول های فیبروبلاست را با استفاده از اشعه ی UV و یا مایتومایسینC متوقف و بعد سلول هدف را به ظرف کرد. اما اگر نخواهیم که سلول هدفمان با سلول اولیه (مثلا فیبروبلاست) هیچ تداخلی نداشته باشد(خصوصا به منظور تمایز سلول هدف) از تکنیک دوم یعنی condition medium ( محیط القایی) استفاده می کنیم.

دستورالعمل/ روش کار تکنیک condition medium (محیط القایی)

در این تکنیک بعد از متوقف کردن رشد سلول اولیه، محیط کشت مناسب سلول هدف(ثانویه) را داخل ظرف می ریزیم و اجازه می دهیم که ۸ تا ۱۰ ساعت باقی بماند. اینجوری مواد مترشحه از سلولهای اولیه  وارد آن محیط می شوند. سپس محیط رویی را برمی داریم و به سلول های هدف اضافه می کنیم.

توجه کنید که استفاده از مواد مترشحه سلول های اولیه فقط برای ایجاد چسبندگی بهتر سلول های هدف نیست. گاهی مواد مترشحه ی سلول های اولیه (که شامل هورمون ها، پروتئین ها، سایتوکاین ها و…می باشند) می تواند به فرآیند مطالعه ی ما بر روی سلول های هدفمان (حتی اگر معلق به حساب بیان) کمک کند.

تکنیک پاساژ سلول های نیمه چسبان